Het dak van een stolpboerderij

Een stolpboerderij herken je aan het grote piramidevormige dak. In West-Friesland, de Kop van Noord-Holland en droogmakerijen als de Beemster en de Schermer staan ze in het open land, vaak al heel lang.

Onder die ene kap zaten vroeger het woonhuis, de stal en het hooi samen. Het dak is meestal van riet, met onderaan een rand van dakpannen en op de voorkant soms een spiegel van rode of zwart geglazuurde pannen.

Dat riet is een vak apart. Een dakdekker legt geen rieten dak en repareert het ook niet; daarvoor heb je een rietdekker nodig. Wat de dakdekker wel doet, is alles daaromheen: de pannenrand en de spiegels, het lood rond de schoorsteen en de dakkapellen, de goten en de platte daken van aanbouwen.

Hier lees je hoe die twee vakken samen het dak droog houden. Zoek je hulp in dit gebied, kijk dan ook bij Schagen of Hoorn.

Pannenrand en spiegels: het deel van de dakdekker

De pannenrand aan de dakvoet vangt het water van het riet op en voert het af. Die pannen hebben het zwaar: ze krijgen al het water van het rietvlak erboven, en mos en rietresten blijven erop liggen.

Kapotte of verschoven pannen, rotte panlatten en een losse aansluiting tussen riet en pannen zijn de bekende klachten. Een paar pannen vervangen kost vanaf € 200. Moet de hele rand opnieuw gelegd worden met nieuwe latten en folie, dan kost herleggen vanaf € 45 per m².

Bij de spiegels gaat het vaak om oude geglazuurde pannen die niet meer gemaakt worden of lastig te krijgen zijn. De dakdekker zoekt dan passende pannen, of haalt oude pannen weg van een minder zichtbare plek om de spiegel compleet te houden. Bij een monument horen kleur en model te blijven zoals ze waren.

Lood, schoorsteen en goten rond het riet

Waar riet tegen een schoorsteen, dakkapel of muur aansluit, zit lood. Dat lood moet ruim onder en over het riet doorlopen en moet kunnen bewegen. Scheurt het of is het te kort, dan loopt er water in het riet en in de kap.

Loodwerk vervangen kost vanaf € 250 per aansluiting. Is de schoorsteen zelf ook versleten, dan worden voegwerk en kap vaak meegenomen; zie schoorsteen en loodwerk.

Niet elke stolp heeft een goot, maar waar er een hangt, krijgt die veel blad en rietresten te verwerken. Een zinken goot vervangen kost vanaf € 55 per meter en een goot reinigen vanaf € 75. Spreek af dat de dakdekker en de rietdekker van elkaar weten wanneer ze op het dak zijn, zodat niemand over het werk van de ander heen loopt.

Golfplaten en asbest op oudere stolpen

Op sommige stolpen is het riet in de vorige eeuw vervangen door golfplaten, of liggen er golfplaten op de schuur of een aanbouw. Platen van voor 1994 kunnen asbest bevatten. Die mag een dakdekker niet verwijderen: dat doet een gecertificeerd asbestverwijderingsbedrijf, na een melding bij de gemeente.

Laat ze dus eerst onderzoeken voordat iemand gaat boren of zagen. Hoe dat gaat, lees je bij asbest op het dak. Daarna kan er een nieuw dak op, met het materiaal dat de gemeente op die plek toestaat.

Monumentenstatus en vergunning

Veel stolpboerderijen zijn rijksmonument of gemeentelijk monument, en sommige liggen in een beschermd dorpsgezicht. Herstel met dezelfde pannen, hetzelfde lood en dezelfde vorm is meestal vergunningvrij.

Ander materiaal, een nieuwe dakkapel of een dakraam in het dakvlak is een wijziging, en dan heb je bij een monument vaak een omgevingsvergunning nodig. Check het Omgevingsloket of vraag het de gemeente, en lees de achtergrond op de pagina over dakwerk aan monumenten.

Checklist

• Pannenrand jaarlijks controleren op verschoven pannen
• Riet laten beoordelen door een rietdekker
• Lood rond schoorsteen en dakkapel laten nakijken
• Golfplaten van voor 1994 eerst op asbest testen